De verrassende Nederlanders. Ze bewonen met ruim 16 miljoen mensen een oppervlakte van 41.528 km 2 (middelgroot tot klein land). Daarmee is Nederland een van de dichtstbevolkte landen in de wereld. Ze weten daar overigens goed mee om te gaan. Zo goed dat uit heel de wereld architecten, stedenbouwkundigen en planologen naar Nederland komen om te zien hoe ze het er georganiseerd hebben.
- Inleiding
- Bruggenbouwers
- Het land
- Watersnoodramp
- Godsdienst
- Multiculturalisme
- Nederlandse taal
1. Inleiding
De meeste buitenlanders kennen Nederland van de tulpen, molens en klompen. En veel buitenlanders weten dat Nederland een laag gelegen land is, waar het water altijd op de loer ligt om het veroverde land weer in bezit te nemen. Maar er zijn weinig buitenlanders die weten dat Nederland de achtste plaats op de wereldranglijsten inneemt van exporteurs en investeerders. Dat Nederland op de wereldranglijst de derde exporteur is van agrarische producten, na de VS en Frankrijk. Dat Nederland vijftien Nobelprijswinnaars telt voor verdiensten op het gebied van de vrede, scheikunde, natuurkunde, geneeskunde en economie. Kortom: Nederlanders wonen op een bescheiden oppervlakte, maar denken groot als het gaat om economie, cultuur, landbouw, wetenschap, geschiedenis, kunst, hun vooruitstrevende beleid inzake sociale en (multi)culturele vraagstukken, en niet te vergeten sport.
2. Bruggenbouwers
Nederland is in feite de delta van de grote rivieren de Rijn, de Maas en de Schelde. Door grote inspanningen door de eeuwen heen op waterkundig gebied heeft Nederland het aanzien dat het nu heeft. De strijd tegen het water is dan ook iets waar Nederlanders trots op zijn. Deze strijd heeft zeker bijgedragen aan hun onverzettelijkheid als het erom gaat het onmogelijke mogelijk te maken. Een andere eigenschap die met het water te maken heeft, is dat Nederlanders goed met elkaar kunnen samenwerken. Doordat veel verschillende partijen moeten overleggen bij het beheer van de waterhuishouding is dit historisch ontstaan. Binnen de verschillende internationale organisaties en binnen Europa worden Nederlanders daarom vaak gezien, en soms gevraagd, als bruggenbouwers.
3. Het land
Nederland is een Koninkrijk. Voluit het Koninkrijk der Nederlanden genoemd. Dit koninkrijk bestaat naast Nederland uit enkele eilanden in het Caraïbische gebied: de Nederlandse Antillen en Aruba. Nederland wordt ook wel aangeduid als Holland. Dit is eigenlijk de naam van de twee westelijke kustprovincies: Noord-Holland en Zuid-Holland, die in de geschiedenis een belangrijke rol hebben gespeeld. Door de ligging aan zee zijn deze provincies nog steeds van groot belang voor de Nederlandse economie. Twee belangrijke West-Europese rivieren, de Rijn en de Maas, monden hier in zee uit. Met Rotterdam als grootste haven ter wereld is Nederland een belangrijke toegangspoort tot Europa. Niet uitsluitend via het water trouwens. Nederland beschikt met Schiphol over één van de grootste luchthavens in Europa.
De grote steden hebben elk hun eigen karakter, hoewel ze vlak bij elkaar liggen. Dit gebied, dat de Randstad wordt genoemd en wordt omsloten door de steden Amsterdam, Utrecht, Den Haag en Rotterdam, zou ook gezien kunnen worden als één stedelijk gebied met ruim 10 miljoen inwoners. Amsterdam trekt veel toeristen met zijn historisch centrum, majestueuze panden, musea en unieke grachtengordel. Maar ook Den Haag, Delft, Haarlem, Utrecht, Groningen en Maastricht hebben elk hun historische gebouwen en monumenten, musea, tradities en evenementen. Rotterdam kenmerkt zich door opvallend moderne architectuur, zoals de Erasmusbrug, bijgenaamd 'de Zwaan'.
4. Watersnoodramp
De vele bruggen, dijken, windmolens en gemalen vormen een uniek decor en illustreren de strijd van Nederland tegen het water, met De Deltawerken als voorlopig hoogtepunt. Met deze werken werden, na de watersnoodramp in 1953, alle zeegaten en -armen in de provincies Zeeland en Zuid-Holland via dammen afgesloten. De stormvloedkering bij Rotterdam, die in 1997 als sluitstuk gereed kwam, heeft twee kolossale, scharnierende deuren die bij stormvloed de 360 meter brede Nieuwe Waterweg afsluiten. Zo wordt ongeveer een miljoen mensen in die regio beschermd tegen overstromingen en wordt bovendien verantwoord met het milieu omgegaan. Ongeveer een kwart van Nederland ligt onder de zeespiegel. Laag Nederland bestaat grotendeels uit vlakke 'polders', gebieden die door dijken omgeven zijn en waar de grondwaterstand kunstmatig wordt geregeld. Vanaf de 16e eeuw werden zelfs hele binnenmeren met behulp van windmolens drooggelegd.
5. Godsdienst
Na de Reformatie in de 16e eeuw raakte Nederland verdeeld in een rooms-katholiek en een protestants deel. De grens liep grofweg van het zuidwesten naar het noordoosten. Het gedeelte ten noorden van die grens was protestant, het zuidelijke deel katholiek. De protestantse gemeenschap splitste zich verder in een groot aantal groeperingen, zoals bijvoorbeeld gereformeerden, hervormden en lutheranen.
Daarnaast kent Nederland sinds de zeventiende eeuw joodse gelovigen. Deze waren met name afstammelingen van vluchtelingen uit Spanje en Portugal. Ook kwamen toen veel hugenoten uit Frankrijk naar Nederland. Later arriveerden ook Hindoes en moslims uit de voormalige Nederlandse koloniën Indonesië en Suriname. Door de stroom van immigranten uit onder andere Marokko, Turkije, Indonesië en Suriname is sinds de jaren zestig het aantal moslims sterk gegroeid.
Vanaf halverwege de vorige eeuw is de invloed van de kerk in Nederland afgenomen. De traditie om het geloof van de ouders aan te hangen, brokkelt geleidelijk af. De ontkerkelijking heeft in eerste instantie onder de protestanten plaatsgevonden, maar later ook bij de katholieken. Ongeveer de helft van de Nederlanders is niet meer aangesloten bij een kerkgenootschap, maar de verschillende geloofsgemeenschappen spelen in maatschappelijk opzicht overigens nog steeds een factor van betekenis.
De vrijheid van godsdienst werd in 1848 in de Grondwet verankerd. Nederland kent bovendien de scheiding van kerk en staat. Dit betekent dat de overheid zich niet mengt in interne aangelegenheden van godsdienstige of levensbeschouwelijke organisaties. Alle burgers in Nederland hebben recht op vrijheid van geloof en vereniging, vrijheid van meningsuiting en gelijkheid ongeacht politieke overtuiging of geloof.
Van hun kant mengen deze organisaties zich niet in staatszaken. De overheid kan wel een stimulerende rol spelen. Zo bepaalt de Kwaliteitswet zorginstellingen dat zorgaanbieders in hun instellingen geestelijke verzorging beschikbaar moeten stellen die zoveel mogelijk aansluit bij de godsdienst of levensovertuiging van de patiënten.
Moslims in Nederland
Er zijn ruim 850.000 moslims in Nederland (zo’n 5 procent van de totale bevolking). De religieuze variatie binnen de moslimgemeenschap in Nederland is groot. Naast soennieten zijn er sji’ieten, alevi’s, ahmahdi’s en bahai. Ook zijn er verschillende soefi-stromingen. Zij zijn alle vrij hun godsdienst te beoefenen, moskeeën te bouwen en religieuze organisaties op te richten. De Nederlandse grondwet verbiedt discriminatie op grond van godsdienst of levensovertuiging. Alle moslims hebben dezelfde burger- sociale en politieke rechten als andere burgers in Nederland. De Nederlandse grondwet ook garandeert het recht op volledige overheidsbekostiging voor christelijke én islamitische scholen.
Moslims nemen actief deel aan de Nederlandse politiek: de politieke partij Islam-Democraten, bij voorbeeld, maakt deel uit van de gemeenteraad van Den Haag. Twee bewindslieden in de Nederlandse regering zijn moslim.
6. Multiculturalisme
Vroeger was het begrip 'verzuiling' kenmerkend voor de organisatie van de Nederlandse samenleving. Dit woord duidt op het bestaan van verschillende levensbeschouwelijke stromingen (katholiek, protestant, socialistisch, liberaal) die naast elkaar fungeerden. Dit verschijnsel kan men nog terugvinden bij media, onderwijs en belangenorganisaties. De verzuiling heeft ertoe bijgedragen dat in Nederland relatief weinig wrijving ontstond tussen verschillende levensbeschouwelijke groeperingen: iedere groep leefde immers bijna zelfstandig naast de andere. Overigens luidt Artikel 1 van de Nederlandse Grondwet dat: 'Allen die zich in Nederland bevinden worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.'
Er zijn historisch bezien maar weinig Nederlanders zonder een immigrant onder hun voorouders. De Nederlandse bevolking bestaat momenteel voor ruim 18% uit personen die van origine een andere dan de Nederlandse nationaliteit hebben. Het huidige toelatingsbeleid wordt gekenmerkt door terughoudendheid, omdat Nederland één van de dichtstbevolkte landen ter wereld is. Enkele decennia geleden voerde de regering om die reden zelfs nog een actieve emigratiepolitiek. In de jaren zestig en zeventig werden weer veel gastarbeiders aangetrokken omdat er een tekort was op de arbeidsmarkt. De laatste jaren worden vreemdelingen alleen toegelaten als hun komst een wezenlijk Nederlands belang dient, indien verdragen daartoe verplichten of als er zwaarwegende humanitaire redenen zijn tot toelating. Voor toegelaten vreemdelingen voert de regering een actieve integratiepolitiek.
7. Nederlandse taal
De Nederlandse taal is de moedertaal van ongeveer 22 miljoen Nederlanders en Vlamingen (Nederlandstaligen in België). In Noordwest-Frankrijk spreken nog eens zo'n 60.000 mensen een Nederlands dialect. Op de Nederlandse Antillen en Aruba en in de voormalige Nederlandse kolonie Suriname wordt het Nederlands dikwijls door de overheid en in het onderwijs gebruikt. Vanwege de historische banden spreken ook in Indonesië veel juristen en historici Nederlands. Voor het Afrikaans, dat in Zuid-Afrika gesproken wordt, heeft het Nederlands als grondslag gediend. Ook op andere talen heeft het Nederlands invloed gehad, vooral op het gebied van scheepvaart, waterwerken en landbouw.
De Nederlandse taal wordt op ongeveer 250 universiteiten over de gehele wereld gedoceerd. In Franstalig België, Noord-Frankrijk en in Duitsland kiezen veel scholieren het Nederlands als tweede taal. Nederland en Vlaanderen hebben in 1980 de organisatie 'Nederlandse Taalunie' opgericht, die zich wereldwijd voor het Nederlands inzet en regels opstelt voor spelling en spraakkunst.
In de provincie Friesland wordt nog een tweede taal gesproken: het Fries. Deze officiële minderheidstaal is de moedertaal van ongeveer 400.000 Friezen. Zij vertoont overeenkomsten met onder meer het Engels en de Scandinavische talen. Het Nederlands geldt in het gehele land als basistaal in het onderwijs, dus ook in de provincie Friesland.
